Ante Trumbić

Ante Trumbić je rođen 27. maja 1864. godine u Splitu. Imao je jednu od ključnih uloga u stvaranju Kraljevine Srba Hrvata i Slovenaca. Trumbić ulazi u politički život 1895. za vreme austrijske vlasti u Dalmaciji, prvo kao član dalmatinskog Sabora, a zatim i hrvatski predstavnik u Rajhsratu, parlamentu Austrije u Beču. Za gradonačelnika svog rodnog Splita biva izabran 1905. godine. Kao pobornik južnoslovenskog jedinstva, protivio se centralnoj casrkoj vlasti i zalagao za ujedinjenje Dalmacije i Hrvatske – Slavonije kao zasebnih krunskih zemalja. Moglo bi se reći da su njegov cilj bile umerenije reforme, ali ne nužno i razbijanje Habsburške monarhije.

Radikalniji stav jugoslovenskog nacionaliste razvija nakon Sarajevskog atentata. Po izbijanju rata, sa grupom istomišljenika, mahom Hrvata, prelazi u Rim, a potom u Pariz gde osniva i staje na čelo Jugoslovenskog odbora 30. aprila 1915 godine. Ova organizacija čije sedište je ubrzo premešteno u London, okupljala je južnoslovenske političare iz Austrougarske sa ciljem stvaranja jedinstvene države Južnih Slovena. To su nameravali da ostvare pridobijanjem podrške Zapadnih saveznika ali i pregovorima o ujedinjenju sa predsednikom srpske vlade Nikolom Pašićem. Njihov dogovor sadržan je u Krfskoj deklaraciji od 20. jula 1917. godine koja je predviđala stvaranje zajedničke države, ujedinjenjem Kraljevine Srbije i južnoslovenskih teritorija Austrougarske pod krunom Karađorđevića.

U novoj državi Trumbić postaje ministar spoljnih poslova u vladi radikala Stojana Protića i predstavlja novu državu na mirovnoj konferenciji u Parizu. Na istoj poziciji učestvuje u pregovorima sa Italijom u Rapalu, novembra 1920. godine, kada je rešavano pitanje Rijeke. Ubrzo podnosi ostavku na ministarsko mesto, odbijajući da podrži Vidovdanski ustav.

Trumbić je bio protivnik centralizma Kralja Aleksandra Karađorđevića i zauzimao se za federalističko uređenje. Ostatak političke karijere provešće kao predstavnik isključivo hrvatskog naroda i promeniće nekoliko stranaka. U jednom periodu sarađuje i sa Stjepanom Radićem i njegovom Hrvatskom republikanskom seljačom strankom ali ga napušta nakon Radićevog kompromisa sa krunom i ulaska u vladu. Nakon atentata na Radića i uvođenja kraljeve diktature penzioniše se i povlači iz bavljenja politikom iako je i tokom naredne decenije imao javnih istupa. Tridesetih godina blizak je Vlatku Mačeku i formalno postaje član Hrvatske seljačke stranke. Trumbić 1932. godine sastavlja tekst rezolucije poznate kao ,,Zagrebačke punktuacije“  u kojoj osuđuje centralističko uređenje Jugoslavije i srpski hegemonizam, te se zalaže za hrvatsku individualnost u okviru složene države. Tekst rezolucije potpisao je i glavni ustaški ideolog Mile Budak. Umire 17. novembra 1937. godine u Zagrebu.